"Vuelvo al Sur" şarkısının son versiyonunu verip de, orijinalini vermemek kanımca Astor Piazzola`ya haksızlık olurdu. Bu bandoneonun daha güneyli üflediğini söyleyebilirim. Sizleri şarkının tadını çıkarmaya davet ediyorum.

Okumaya devam etmek isteyenler içinse Arjantin`in ilginç coğrafyasına ve yakın tarihine kısa bir yolculuk yapmayı öneriyorum

Büyük, alabildiğince uzanan boşluklar, ufak çalılıklar, ve kuraklığa rağmen bir renk cümbüşü sizi karşılar. Arjantin`de pampadır buraları. Pampalarda koyun yetiştirilir, vahşi atlar koşar. Devenin atası olan guanacoları da, sadece koşan ve uçamayan dev avestruz kuşlarını da bu geniş coğrafyada görebilirsiniz. Patagonya'dır burası. Dünyanın güneyi, uç noktası, çıkmaz sokağı. Belki on yıllar önce bu yüzden gelmiştir çingeneler dünyanın unuttuğu bu noktaya. Önyargılardan kaçmak, ve en uzak yeri bulmak amacıyla. Sokaklarda tanıdık kıyafetleriyle, ve falcı bacılarıyla onlar da sizi karşılar Patagonya'da. İki ülkenin sık sık sınır değiştirdiği, ve tüm kıtayı baştan aşağı donatan ve süsleyen, bölen ve birleştiren And Dağları`nın bitim noktasıdır burası. Sürgün yeridir de aynı zamanda. Politik suçluların belki bazı suçsuzların sürüldüğü yer. Zamansız bir mekandır, ancak Arjantin'in geçmişinde önemli bir yeri ve anlamı vardır...

Arjantin'in Kısa Tarihi ve Toplumsal Yapısı

Geçmişte Arjantin'de kilise ve ordu birlik olmuş ve otoriter bir rejimle halka çok cefa çektirmiş. Bu kanlı dönemde on binlerce kişi ölmüş, ve on binlerce kişi kayıplara karışmış. Ve bu dönemden beri oğullarından haber alamayan anneler bugün Arjantin sosyal yaşamında çok aktif toplumsal bir hareket oluşturmakta, senede bir gün toplanırlar ve acılarını haykırırlar 'Plaza de Mayo 'meydanında. Bu olaylar sonucu halk hem ordudan hem de dinden soğumuş Arjantin'de, belki bu yüzden bugünkü siyasi arenada bütün partiler sosyalisttir. Gariptir ki her ne kadar baskıcı veya yolsuz rejimlerden kurtulamasa da Arjantin, altyapısı, eğitimi, ve halk arası dayanışması yüksek bir toplum olarak dikkati çeker. Ernesto che Guevara`nın anavatanıdır ve sokaklarda çeşitli kurnazlıklarla ya da el sanatlarıyla geçinmeye çalışan gençleri hala görebilirsiniz. Erkekler arasında hem duygusal hem fiziki yakınlığıyla bizim memleketi andırır, bütün güney Amerika'da erkeklerin yanaktan öpüşerek selamlaştığını sadece bu ülkede görebilirsiniz. Belki "che" bu memleketten zamanında bir daha dönmemek üzere ayrılmıştır ama bugün Arjantin çok sosyal bir memlekettir. Sağlık ve eğitim tamamen ücretsiz, ulaşım da inanılmaz ucuzdur.

Umumi tuvaletlerin para almadan nasıl temizlendiğini anlamanın yolu, toplumdaki aidiyet ve gönüllülük hislerini anlamaktan geçer. Tuvaletlerde çalışan kişiler geçimlerini tamamen sizin bırakacağınız bahşişlerden kazanacağı için bir süre sonra siz de bozuk para bırakmaya başlarsınız. Zorla güzellik olmasa da, gönüllü güzellik olur işte. Arjantin'de, bizdeki gibi boş koltuklu otobüslerde ayakta gitmekte ısrarcı gençler görebilirsiniz. Arjantinliler gururludurlar, genelde yalan söylemezler, ama ara sıra abarttıkları görülmüştür, özellikle hava atma fırsatını hiç kaçırmazlar. Bir dükkanda istediğiniz mal ya da servis yoksa sizi hiç çekinmeden rakip dükkana yollayacaktır Arjantin'li tezgahtar (bunun bizde nadir rastlanan bir şey olduğu kesin)

Sabah yerba mate içmeden güne başlayamayan ya da uzun yola termos ve matesiyle çıkamayan milyonlarca Arjantin'li vardır. Bu bol kafeinli tropik iklim bitkisinin yeşil yaprakları, 80-90 derecelik sıcaklıkta suyla süzülür ve demir bir pipet vasıtasıyla içilir, `bir mate içer misin?` sosyal kaynaşmanın bir numaralı yoludur. Çünkü su kabağından oyulmuş tek bir bardak ve tek bir pipet kimi zaman on kişi tarafından paylaşılır. Mateyle beraber o günün sohbeti de edilir. Mate hazırlama ve sunma da artık bir nevi sosyal tören niteliği kazanmıştır. Kimisi soğuk, kimisi şekerli sever mateyi; kimisi içine limon kabuğu, kimisi nane yaprağı katar da içer yerba mateyi; yani bin bir çeşit içme yolu vardır matenin, ama değişmeyen şudur ki, paylaşınca ve sohbetle daha keyiflidir mate. (Buenos Aires şivesiyle şjerba mate)

Arjantin halk edebiyatının en önemli örneklerinden birisi Martin Fierro yani "Demir Martin"dir. Aslında bu iki kitaplık dev şiirsel yapıtın yazarı entelektüel bir gazetecidir ama uzun yıllar "gaucho" yani köylülerle yaşamış ve sosyalist hareketlerde öncülük etmiştir. Demir martin, bir adam öldürdüğü için kaçmakta olan, elinde gitarı başında şapkası, köy köy dolaşan ve doğaçlama şiirler söyleyen bir Arjantin `aşığı`dır. Sade ama bilge gaucho kültürünü temsil eder. Gauchito Gil`se bir anonim halk kahramanıdır ve yolcuların koruyucusudur. Kamyonlarda kırmızı siyah renkte, uzun siyah saçlı ve sakallı bir adamın resimlerini görürseniz bilin ki Gauchito Gil'in resimleridir onlar. Otoriteye başkaldıran bir köylüdür o.

Alman bir arkadaşım bir keresinde "Arjantin beni bazen ürkütüyor, çünkü sanki bizim geleceğimiz burası" demişti. Avrupa'nın ve batının siyasi geleceğinden bahsediyordu yani...peki olabilir mi? Dünyadan fiziksel olarak soyutlanmış bu vakumda, gerçekten de toplumsal evrim daha hızlı yol almış ve geleceğimizi oluşturmuş olabilir mi? Din & ordu birliğinde tam teşekküllü bir totaliter rejim neyse ki hala bizim başımıza gelmedi, ve neyse ki onların yaşadığı kadar kanlı bir iç kırım dönemi geçirmedik. Ama Arjantin bizim geleceğimiz ise, bu beni pek ürkütmüyor.

Yaşadıkları ekonomik kriz, ve İngiltere'ye yenildikleri Falkland (Arjantin'de Malvinas) savaşından sonra, Arjantin'deki emperyalist ve benmerkezci hava, yerini birlikçi ve mütevazı bir kültüre bırakmış. Eski siyasi lider Menem, on beş yıllık iktidarı sırasında her ne kadar ülkenin tüm petrol kuyularını ve büyük arazilerini yabancılara satmışsa da, aynı dönemde tüm dış borç silinmiş, okul ve eğitim serbestleşmiştir. Yine de kimseyi Menem hakkında olumlu konuşurken bulamazsınız, ve ona halk arasında verilen genel ad da "büyük o. Çocuğu Türk'tür. Aslında Suriye kökenlidir Menem, ancak 1918 öncesinde gelen herkes gibi, onun da ailesi Türk pasaportuyla gelmiştir. Bu hikayeyle kendinizi bir nebze savunma şansınız doğar. (tabi Suriyeli'yseniz, o aslında bir Türk'tü diyerek işin içinden çıkabilirsiniz)

Tüm bunların dışında, kadınların başları dik yürüyüşü gerçekten görülmeye değerdir Arjantin'de. Arjantin kadını bir erkek kadar özgürlükçü, bir erkek kadar savaşçı ve belki bir erkekten daha mücadeleci ruha sahiptir. Namusu içinse kimseye hesap vermez. Eğitimin ve sağlığın bedava olması, belki de önemli faktörlerdir kadının bu kadar özgür olmasında, ne de olsa çocuklarının yiyeceği dışında pek bir maddi yükümlülüğe de kalmamıştır kadının. Ama tüm bunlara rağmen, aile bağları en güçlü Latin Amerika ülkesi Arjantin gözükmektedir. Büyük aileler, pazar günlerini uzun masalarda mangal yaparak geçirmeyi severler.

Pek tabi kirli çamaşırları da vardır Arjantin'in. Pek yakın zamanda, soykırım olarak da nitelendirilebilecek bir kıyım gerçekleştirmiştir güneyde. `Selknam` ve `Yamana` adı verilen ve Eskimo tarzı yaşayan bazı yerli kabileleri tamamen yok etmiştir yerleşici köylüler ve balina avcıları. Bunun dışında Şili'yle ortak paydası olan Mapuche yerlileri ikinci sınıf vatandaş hissederler kendilerini Arjantin'de (ve Şili'de). Aslında melezdir Arjantinlilerin çoğu, Maradona da dahil olmak üzere...ama bazıları, Avrupa'dan gelen atalarını göğüsleri kabara kabara anlatırlar.

Ayrıca yine az zaman önce, komşu üç ülke: Uruguay, Brezilya ve Arjantin birleşmiş ve belki milyonlarca Paraguaylıyı bir savaşta öldürmüşlerdir. Şililileri ise pek sevmez Arjantinliler. Şilililer de onları pek sevmez. Mesela Şilililer Arjantin şarabıyla dalga geçer, Arjantinliler de Şilililerin lehçesiyle. Zamanında savaşmışlardır tabi ki, ama krizden beri ekonomik dengeler tepetaklak olmuş, ve ilk defa Şili, Arjantinlilerin iş aramak için gittiği ülke konumuna gelmiştir. Ne de olsa artık Şili, bütün Latin amerikanın en zengin ülkesi sayılır.

Sıtkı Er